خیابان انقلاب اسلامی، یکی از نمادهای فرهنگی و تاریخی تهران، در سالهای اخیر با تحولاتی عمیق مواجه شده است که نگرانیهای جدی را در میان فعالان حوزه نشر، فرهنگ و هنر برانگیخته است. این خیابان، که پیشکسوتان عرصه کتاب و فرهنگ در قلب پایتخت شناخته میشد، حالا در تغییر و تحول ساختاری و کاربری است و این تغییرات، روند جاری و آینده آن را در هالهای از ابهام قرار داده است.
در گذشته، خیابان انقلاب به عنوان یکی از اصلیترین مراکز فروش و توزیع کتاب در تهران شناخته میشد. کتابفروشیهای قدیمی و بزرگ این خیابان، از جمله مراکز معتبر و پرجمعیت بودند و حتی کتابهای ممنوعه و نایاب در آنها موجود بود. اما در سالهای اخیر، پیرو تحولات اقتصادی و بحرانهای مالی، این خیابان شاهد تغییراتی چشمگیر در هویت و ساختارش است.
برخی از خبرها حاکی است که بسیاری از کتابفروشیها، که جزو میراث فرهنگی و اقتصادی این منطقه بودند، به مرور کاربری خود را تغییر داده و به شعبات بانک، کافه یا فروشگاههای دیگر مبدل شدهاند. حتی برخی از این کسبوکارها، فروش غیرقانونی و قاچاق کتابها را ادامه میدهند و این روند، آسیبهای جدی بر چرخه نشر و بازار کتاب وارد کرده است.
بر اساس گزارشهای غیررسمی، قیمت ملک و زمین در راسته انقلاب، به شدت افزایش یافته و این مسأله، فشار مالی زیادی بر صاحبان کتابفروشیها وارد کرده است. مشکل اصلی در این است که وضعیت اقتصادی و مالیاتهای سنگین بر این صنف، توان ادامه فعالیتهای سنتی آنها را کاهش داده است. بسیاری از کتابفروشیها، بر اثر تنگنای مالی تعطیل شده یا به کسبوکارهای دیگر تغییر کاربری دادهاند، همانطور که برخی نمونهها نشان میدهد، حتی برخی از مشهورترین مغازهها به فستفود و فروشگاههای کپی و سیدی تبدیل شدهاند.
در میان این تحولات، برخی فعالان فرهنگی و اعضای شورای شهر بر اهمیت حفظ بافت فرهنگی و تاریخی خیابان انقلاب تأکید دارند. زهرا نژادبهرام، عضو شورای شهر تهران، معتقد است که باید رویکردهای حمایتی و نظارتی جدیتری در قبال این خیابان اتخاذ شود تا ارزشهای فرهنگی و تاریخی آن حفظ شود، چرا که این خیابان، نماد ملی و فرهنگی کشور است.
در کنار تمامی این نگرانیها، مقاومتهایی نیز در برابر تغییر کاربری و تخریبهای فرهنگی صورت میگیرد. فعالان حوزه نشر و فرهنگ خواستار حمایت مالی و تبلیغاتی بیشتر از سوی نهادهای دولتی، شهرداری و ارشاد هستند تا بتوانند همچنان در این منطقه، نماد فرهنگی و علمی ایران باقی بمانند و مانع از ترویج بازارهای غیرقانونی و قاچاق کتابها شوند.
در حال حاضر، خیابان انقلاب ممکن است دیگر نماد صرفاً یک بازار کتاب نباشد، اما هنوز هم از جمله شلوغترین و پویاترین بخشهای فرهنگی و اقتصادی تهران است که نیازمند توجه و حمایت جدی برای حفظ میراث فرهنگی آن است.