صغر نوری، نویسنده، مترجم و کارگردان تئاتر، این روزها با نمایش «شوخی میکنید مسیو تانر!» در سالن سمندریان تماشاخانه ایرانشهر میزبان مخاطبان است؛ نمایشی که بر اساس رمانی به همین نام نوشته ژان پل دوبوآ، نویسنده فرانسوی، نوشته و برای صحنه اقتباس شده است. نوری پیشتر ترجمه این رمان را انجام داده بود و اکنون با دراماتورژی و نگارش نمایشنامه، آن را به یک تجربه صحنهای کاملاً تئاتری تبدیل کرده است.
داستان نمایش، زندگی مسیو تانر را روایت میکند؛ مستندسازی با زندگی ساده و معمولی که با دریافت نامهای از مرگ عموی سالها ندیدهاش، ناگهان وارث یک خانه اشرافی میشود. او برای بازسازی این خانه، محل زندگی قبلی خود را میفروشد و با تکیه بر کارگرهای غیررسمی و مهاجر که هرکدام شخصیتهای عجیب و مسئلهداری دارند، وارد روندی میشود که در آن خانه به جای بازسازی، بهتدریج ویران میشود و همزمان با فروپاشی خانه، خود مسیو تانر نیز در مسیر فرسودگی و ویرانی شخصیتی قرار میگیرد.
به گفته نوری، تم و اندیشه فلسفی نمایش، نسبت انسان و خانه را هدف قرار میدهد؛ اینکه آیا خانه صرفاً یک جسم و ظرف بیروح است یا واجد شخصیت، اراده و قدرت پذیرش و پسزدن ماست. او اثر خود را یک کمدی سیاه میداند که در آن تراژدی زندگی یک انسان، با لحنی طنز و تلخ روایت میشود و مخاطب همزمان هم میخندد و هم با فروریختن جهان شخصیت اصلی مواجه میشود.
این کارگردان در توضیح شیوه اجرایی، تأکید میکند که در ایده کارگردانی تلاش کرده است رابطهای میان ادبیات، تئاتر و سینما برقرار کند و در عین حال به چیزی برسد که فقط روی صحنه تئاتر ممکن باشد. در این اجرا حدود ۱۰ ویدئوی کوتاه میانپردهای پخش میشود که در آنها مسیو تانر و آنچه خانه با او میکند دیده میشود و شخصیت اصلی مانند یک راوی، بخشهایی از اتفاقات را برای مخاطب تعریف میکند.
«شوخی میکنید مسیو تانر!» یک نمایش مینیمال غیررئالیستی است که این رویکرد در طراحی صحنه و لباس، نور و بازیگری بهطور یکپارچه دنبال شده است. در این نمایش سه بازیگر روی صحنه حضور دارند؛ احمد ساعتچیان در نقش مسیو تانر بازی میکند و رضا مولایی و مرتضی حسینزاده هرکدام ۹ نقش مجزا را بر عهده دارند که شامل تمام کارگرها و آدمهایی است که تانر در مسیر بازسازی خانه با آنها روبهرو میشود.
برای هر کاراکتر، یک نشانه مشخص در بدن یا لباس طراحی شده که با تغییر مینیمال آن نشانه، شخصیت تازهای شکل میگیرد و به این ترتیب بازیگران بدون تعویض سنگین گریم و دکور، میان ۹ تیپ و شخصیت مختلف جابهجا میشوند. نوری میگوید در این نمایش کوشیده است به اجرایی برسد که نتوان آن را با کمی تغییر، در سینما یا تلویزیون بازتولید کرد و عنصر صحنهای بودن در آن برجسته باشد.
او تأکید میکند که این اثر را مشخصاً برای سالن سمندریان نوشته و کارگردانی کرده و معتقد است این نمایش در جایی جز این سالن قابل اجرا نیست، به همین دلیل نیز دو سال منتظر مانده تا بتواند این سالن را در اختیار بگیرد. نوری توضیح میدهد که فرم تئاتر و اجرا باید یگانه باشد و تئاتری که بتوان عین آن را جلوی دوربین تلویزیون ضبط و تدوین کرد، عنصر منحصراً صحنهای خود را از دست میدهد و به روایت صرف تقلیل پیدا میکند.
این نویسنده و کارگردان با اشاره به تئاتر روایی اروپا، میگوید امروز بسیاری از نمایشها در اروپا به سمت روایتهای کاملاً صحنهای رفتهاند که در آنها روایت شکسته میشود، زبان بهعنوان عنصری زیباییشناختی و نه فقط وسیله انتقال معنا به کار میرود و آهنگ و موسیقی گفتار، بخشی از فرم اجراست. او میافزاید در این نمایش نیز بر زبان و ریتم دیالوگها حساس بوده و در برخی صحنهها اصرار داشته بازیگران جملهها را دقیقاً با همان واژهها و آهنگ مدنظر او ادا کنند تا همنشینی زبان، نور و صحنه به یک کلیت واحد منجر شود.
نوری «شوخی میکنید مسیو تانر!» را تجربهای متفاوت نسبت به کارهای قبلی خود میداند و میگوید برای شنیدن نظرات مثبت و منفی آماده است، چرا که این اثر هم از نظر فرم و هم از نظر لحن، از مسیر معمول تولیداتش فاصله گرفته است. او در عین حال نسبت به وضعیت امروز تئاتر مستقل هشدار میدهد و معتقد است که تمرکز مدیران سالنها بر حضور چهرههای سلبریتی به جای توجه به متن و شیوه اجرایی، زنگ خطری جدی برای تئاتر ایران است.
به گفته نوری، این روند که مدیر سالن ابتدا از فهرست بازیگران و احتمال حضور چهرههای مشهور میپرسد، اگرچه میتواند بخشی از تئاتر تجاری باشد، اما زمانی خطرناک میشود که به جریان غالب همه تئاترها تبدیل شود و مجال را از بازیگران توانمند غیرسلبریتی و جوانان مستعد میگیرد. او تأکید میکند باید از کارهای مستقل و تجربهگرا حمایت شود، هرچند تئاتر مستقل هم همیشه مترادف با کیفیت بالا نیست، اما این گونه تئاتر، میدان اصلی جستوجوی هنری و نوآوری است.
نمایش «شوخی میکنید مسیو تانر!» از ۸ تا ۳۰ دیماه، هر شب ساعت ۲۰:۴۵ در سالن سمندریان تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه میرود و مخاطبان میتوانند این تجربه روایی و صحنهای متفاوت را در این بازه زمانی تماشا کنند. عوامل اصلی نمایش عبارتاند از: نویسنده و کارگردان اصغر نوری، تهیهکننده سمانه افکاری و بازیگران احمد ساعتچیان، رضا مولایی و مرتضی حسینزاده؛ در خلاصه داستان نیز آمده است: «مسیو تانر یک خانه اشرافی را به ارث میبرد و میخواهد آن را بازسازی کند، اما خانه کارِ او را میسازد.»