یک تحقیق جدید درباره پلیاستر بازیافتی نشان میدهد استفاده از مواد «سبز» در صنعت مد، آلودگی ریزپلاستیک را نه تنها کاهش نداده، بلکه تشدید کرده است. برخی از غولهای بزرگ صنعت مد در جهان پس از این یافتهها به «سبزشویی» متهم شدهاند.
در سالهای اخیر، پلیاستر بازیافتی صنعت مد را بهطور چشمگیری دگرگون کرده و اغلب به عنوان مادهای ایدهآل برای خریداران دغدغهمند محیطزیست ستوده شده است. برندهای شناختهشدهای مانند H&M، ادیداس، پوما و پاتاگونی تقریباً تمام مصرف پلیاستر خود را از بکر به بازیافتی تغییر دادهاند و بسیاری دیگر نیز وعده دادهاند تا سال ۲۰۳۰ بهطور کامل گذار کنند.
اما پژوهش بنیاد چنجینگ مارکتس که توسط گروه پژوهش ریزپلاستیک در دانشگاه چوکوروا در ترکیه انجام شده، اعلام میکند این «طرح سبز بزرگ» نتیجه معکوس داشته است. بر اساس این مطالعه، پلیاستر بازیافتی در زمان شستوشو بهطور میانگین ۵۵ درصد ذرات آلودگی ریزپلاستیکی بیشتری نسبت به پلیاستر بکر ایجاد میکند. همچنین مشخص شده که این ذرات حدود ۲۰ درصد کوچکترند، یعنی آسانتر در محیط پخش میشوند و آسیبپذیری بیشتری دارند.
آمارهای صنعت نشان میدهد حدود ۹۸ درصد پلیاستر بازیافتی از بطریهای پلاستیکی است، نه از پسماندهای نساجی. بسیاری از برندها این رویکرد را «چرخهای بودن» بازاریابی میکنند. برای مثال، نایکی مدعی است استفاده از پلیاستر بازیافتیِ ساختهشده از بطریهای پلاستیکی به کاهش پسماند کمک میکند، چون هر سال حدود یک میلیارد بطری را از محلهای دفن زباله و آبراههها منحرف میکند. ادیداس نیز همین خط مشی را تکرار میکند و میگوید استفاده از پلاستیک بازیافتی در محصولاتش بخش مهمی از تلاشهایش برای «پرهیز از پسماند پلاستیکی و متوقف کردن آلودگی اقیانوسهای جهان» است.
این پژوهش بر تعدادی اندک از پوشاک متعلق به پنج برند بزرگ تمرکز داشته است: ادیداس، H&M، نایکی، شین و زارا. این مجموعه شامل تیشرت، تاپ، پیراهن و شلوارک بود. پژوهشگران دریافتند پوشاک پلیاستری نایکی آلایندهترین بود، چه از نوع بکر و چه بازیافتی. پلیاستر بازیافتی این برند بهطور میانگین بیش از ۳۰ هزار الیاف به ازای هر گرم نمونه لباس آزاد میکرد که نزدیک به چهار برابر میانگین H&M و بیش از هفت برابر میانگین زارا بود.
همچنین مشخص شد پلیاستر بازیافتی شین تقریباً به همان اندازه پلیاستر بکرِ این برند ریزپلاستیک آزاد میکند. پژوهشگران مشکوک بودند که برخی از نمونههای بررسیشده شاید بهغلط به عنوان بازیافتی برچسب خورده باشند. این غول فستفشن پیشتر به دلیل تخفیفهای جعلی و ادعاهای گمراهکننده زیستمحیطی با جریمههای سنگینی تا سقف ۴۰ میلیون یورو روبهرو شده است.
اورسکا ترانک از بنیاد چنجینگ مارکتس میگوید: «صنعت مد پلیاستر بازیافتی را به عنوان راهحلی سبز میفروشد، اما یافتههای ما نشان میدهد این کار مشکل آلودگی ریزپلاستیکی را عمیقتر میکند. این یافتهها نشان میدهد پلیاستر بازیافتی همان چیزی است که هست: برگانجیرِ پایداری که وابستگی رو به افزایش مد به مواد مصنوعی را میپوشاند.» او میافزاید «دستکاریهای هوشمندانه در طراحی» کمکی به حل این بحران نمیکند و باید تولید الیاف مصنوعی را کند و سپس متوقف کرد و جلوی تبدیل بطریهای پلاستیکی به لباسهای «یکبارمصرف» را گرفت.
یورونیوز گرین پس از انتشار گزارش با هر پنج شرکت نامبرده تماس گرفت. H&M گفت از مطالعاتی که به پیشبرد صنعت مد کمک کند استقبال میکند و تاکید کرد که در نگرانیهای زیستمحیطی مربوط به خردهالیاف سهیم است. سخنگوی شرکت افزود: «گروه H&M هماکنون با تمرکز بر پژوهش درباره فرایندهای تولیدی که ریزش خردهالیاف را کاهش میدهد و همچنین پارچهها و نخهایی با حداقل ریزش، با این چالش مقابله میکند. همچنین قصد داریم فناوریهای استفاده مجدد و بازیافت را بهبود دهیم و از توسعه فیلترهای ماشین لباسشویی حمایت کنیم.» او افزود: «پلیاستر در حال حاضر حدود ۲۲ درصد از کل سبد مواد ما را تشکیل میدهد و در عین حال پنبه همچنان پرمصرفترین ماده ماست. صنعت ما برای تضمین کارکرد محصولات، هنوز به مواد مصنوعی نیاز دارد.»
H&M افزود هر نوع فیبری بر محیطزیست اثر میگذارد و به جای توقف کامل استفاده از برخی مواد، به سرمایهگذاری در «راهحلها و نوآوریها» باور دارد. ادیداس از استفاده خود از پلیاستر بازیافتی دفاع کرد و گفت ردپای کربنی آن بهطور قابل توجهی کمتر از پلیاستر بکر است. یک سخنگو به یورونیوز گرین گفت: «اکثریت مطالعات علمی موجود نشان میدهد از نظر ریزش میکروالیاف، تفاوتی میان الیاف بازیافتی و نو وجود ندارد. خرد شدن الیاف تحت تاثیر عوامل متعددی است، از جمله مشخصات نخ، فناوری رنگرزی، پوششدهی و ساختار ماده. نوع الیاف فقط یکی از این عوامل است.»
زارا، شین و نایکی فوراً به درخواست برای اظهارنظر پاسخ ندادند.