تهران — کارشناسان طراحی و فعالان مد میگویند معماری ایرانی ـ اسلامی میتواند منبع غنی و بکری برای خلق پوشاکی با هویت فرهنگی اصیل باشد، اما استفاده جدی از این میراث در طراحی و تولید لباس هنوز محدود مانده است.
به گفته طراحان، در سالهای اخیر توجه به پوشاک ایرانی ـ اسلامی افزایش یافته و تلاشها بر طراحی لباسهایی معطوف شده که هم با سلیقه نسل جدید همخوانی داشته باشد و هم نشانههایی از هویت فرهنگی و اسلامی را حفظ کند. با این حال، نمونههای موفق که عمیقاً از عناصر هنر و معماری ایرانی الهام گرفته باشند اندک است و اغلب طرحها به استفاده سطحی از نقوش یا تغییرات جزئی روی الگوهای مد جهانی تقلیل یافتهاند.
طراحان و پژوهشگران میگویند معماری ایرانی ـ اسلامی — شامل هندسه منظم، کاشیکاری، مقرنسها و نقوش اسلیمی — ظرفیت بالایی برای الهام در طراحی پارچه، فرم لباس و ترکیب رنگها دارد. آنها اشاره میکنند که عناصر هندسی بناها (دایره، مربع، چندضلعیهای منظم) و اصولی چون تناسب، تقارن و تکرار میتوانند در برش، یقه، چاپ پارچه و چینش تزئینات لباس بازآفرینی شوند تا پیوندی میان سنت و مدرنیته برقرار شود.
نمونههای پیشنهادی مطرحشده از سوی طراحان شامل بازتولید الگوهای ستارهای و مقرنسوار در چاپ پارچه، بهکارگیری منطق تناسب معماری در برشها و استفاده از رنگهای معماری (لاجوردی، فیروزهای، طلایی و سفید) در لباسهای رسمی و مجلسی است. آنها میگویند این رویکرد نه تنها هویت بصری قویتری فراهم میکند، بلکه میتواند زمینهساز شکلگیری جریانی متمایز در سطح بینالمللی شود.
کارشناسان همچنین بر نقش منطق ساختاری معماری در شکلدهی فرمهای نو در پوشاک تأکید میکنند. فرمهای چندوجهی سقفها، خطوط منحنی طاقها و الگوهای تکرارشونده میتوانند به زبان طراحی لباس منتقل شوند و تعادل میان آرامش و پویایی را در فرم نهایی ایجاد کنند. مفهوم «وحدت در کثرت» در معماری نیز بهعنوان معیاری برای ایجاد هماهنگی میان رنگ، بافت، فرم و تزئینات در یک اثر پوشاکی معرفی شده است.
طراحان هشدار میدهند که بدون پایبندی به ریشههای فرهنگی و استفاده عمیق از منابع هنری داخلی، مد ایرانی ـ اسلامی ممکن است به نسخهای تزئینی از الگوهای جهانی تبدیل شود. آنها میگویند بازگشت به منابع معماری و هنر ایرانی میتواند راهی هوشمندانه برای استقرار پایگاه رقابتی در بازارهای جهانی و حفظ اصالت ملی باشد.
در جمعبندی، پیشنهادهای عملی برای توسعه مد با هویت ایرانی ـ اسلامی شامل استفاده ساختارمند از الگوها و رنگهای معماری در چاپ و دوخت، بهکارگیری اصول تناسب و تقارن در برشها، و تلفیق تکنیکهای سنتی مانند گلدوزی با طراحی معاصر عنوان شده است. طراحان میگویند چنین رویکردی میتواند پوشاکی خلق کند که هم پیام فرهنگی منتقل کند و هم قابلیت رقابت در بازارهای داخلی و بینالمللی را داشته باشد.