تهران — محمدرضا ریاضی در کتاب تازه خود «طرحها و نقوش لباسها و بافتههای ساسانی» با استناد به شواهد باستانشناسی و متون تاریخی میگوید منسوجات عصر ساسانی پیوندی نزدیک با باورها، آداب و رسوم و ساختار فرهنگی و سیاسی آن دوره دارند و نقش مهمی در انتقال هنری و نمادهای ایران باستان به فرهنگهای پسین ایفا کردهاند.
به نوشته نویسنده، تنوع و پیچیدگی نقوش ساسانی — از الگوهای هندسی تا طرحهای گیاهی و جانوری — نه تنها در قلمرو ایران رواج داشت بلکه در شمال آفریقا، خاورمیانه، آسیای مرکزی و حتی بخشهایی از اروپا و شرق دور تاثیرگذار شد. او میافزاید توسعه نساجی در دوره ساسانی پس از احیای اقتصادی جمهوری تازهتاسیس بهویژه از نیمه دوم قرن سوم میلادی تسریع شد و دولت از کارگاههای بافندگی در مناطق مختلف مانند بینالنهرین، فارس و خوزستان حمایت کرد.
ریاضی در فصلهایی از کتاب به تاریخچه الیاف و ابزارهای بافندگی نیز میپردازد؛ از نقش گوسفندان و پشم، تا کشت کتان، استفاده از کنف، ورود پنبه و گسترش تولید ابریشم و ابداع ابزارهایی چون دوک و روشهای بافت دو پودی که نشاندهنده فنآوری پیشرفته نساجی در ایران آن زمان است. به گفته او، شواهد باستانشناسی و حجاریها گویای وجود دستگاهها و تکنیکهای پیچیده بافندگی از اوایل دوره ساسانی هستند.
نویسنده خوزستان را از مراکز مهم پیشرفت صنعت نساجی در دوره ساسانی معرفی میکند و مینویسد این منطقه از سده سوم تا سده سیزدهم میلادی نقش محوری در تولید منسوجات ابریشمی و صادرات آنها ایفا کرده است. او همچنین مینویسد که در قرون پس از ساسانی، نقوش و سبکهای بافندگی ایرانی در بیزانس و جهان اسلام تداوم یافت و بهعنوان میراثی مهم هنری در مناطق مختلف بازتولید شد.
کتاب همچنین به معناشناسی نمادها میپردازد؛ نویسنده مثالهایی از نقشهای حیوانی و اساطیری مانند گراز و سیمرغ را توضیح میدهد و اشاره میکند که حجاریهایی چون طاق بستان منبع مهمی برای مطالعه پوشش و نقوش روزمره و درباری دوره ساسانی بهشمار میآیند. بهگفته ریاضی، این آثار علاوه بر ارزش هنری، سندی از طبقهبندی اجتماعی و زندگی درباری در آن دوره هستند.
ریاضی نتیجه میگیرد که سازماندهی و حمایت دولتی در دوره پادشاهانی چون اردشیر و خسرو اول و دوم، همراه با سرمایهگذاری بر صنعت نساجی، زمینهساز اوجگیری هنر بافندگی ساسانی شد و طرحها و رنگهای ملی این دوره در بافتهها به نمادی از ذوق و اندیشه ایرانی تبدیل گردید.
کتاب «طرحها و نقوش لباسها و بافتههای ساسانی» پژوهشی است که تلاش دارد جایگاه منسوجات ساسانی را در بافت فرهنگ، اقتصاد و هنر آن دوره روشن سازد و نقش آن را در شکلگیری الگوهای بصری در جهان اسلام و فراتر از آن بازنمایی کند.