شیرمحمد اسپندار، نوازنده چیرهدست دونَلی و آخرین بازمانده از نسل طلایی موسیقی بومی سیستان و بلوچستان، شامگاه چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ در سن ۹۸ سالگی در زادگاهش، شهر بمپور، دار فانی را وداع گفت. او سالها بود که بر اثر کهولت سن و بیماری، از نعمت بینایی محروم شده بود، اما همچنان به عنوان گنجینهای زنده از فرهنگ موسیقی این خطه شناخته میشد.
اسپندار در سالهای آغازین زندگیاش برای یادگیری موسیقی به کراچی پاکستان سفر کرد و در آنجا، تنها با تماشای انگشتان یک نوازنده، راز نواختن ساز دونَلی را فراگرفت. او در سال ۱۳۳۷ به ایران بازگشت و تا واپسین روزهای عمر، وقف پاسداری و اجرای موسیقی اصیل بلوچی بود.
دونَلی، این ساز بادی نیمانند با صدایی حزین و جادویی، نیازمند مهارتهای نفسگیری کمنظیر است و اسپندار را تا سالها به عنوان تنها استاد این ساز در جهان مطرح میکرد. او همواره نگران بود که این هنر با او به خاک سپرده شود و بارها گفته بود که «کسی نتوانسته نفس خود را برای نواختن دونَلی مهار کند».
با وجود زندگی در گوشهای دورافتاده از ایران، هنر اسپندار او را به معتبرترین صحنههای جهان کشاند. او در بیش از ۳۰ کشور از جمله آمریکا و کشورهای اروپایی به اجرا پرداخت و یکی از بهیادماندنیترین اجراهایش در کاخ الیزه، در زمان ریاستجمهوری ژاک شیراک، رئیسجمهور پیشین فرانسه بود که از او با اهدای نشان دکترای افتخاری موسیقی سنتی تقدیر کرد. همچنین نشان درجه یک هنری ایران و تندیس و یکی از سازهایش در موزهای در تهران به یادگار مانده است.
آلبوم «موسیقی بلوچستان» که توسط مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور منتشر شده، یکی از ارزشمندترین میراثهای بهجایمانده از این هنرمند است که همچنان مرجعی برای پژوهشگران و علاقهمندان موسیقی نواحی ایران به شمار میرود.
با درگذشت شیرمحمد اسپندار، ایران نه فقط یک موسیقیدان، که آخرین حلقهی اتصال به یک سنت شفاهی چندصدساله را از دست داد. او که همیشه با عنوان «پدر دونَلینوازی» شناخته میشد، اکنون این لقب را به تاریخ سپرده است.
نظر شما چیست؟
آیا تاکنون موسیقی بلوچی یا صدای دونَلی را شنیدهاید؟ چه تأثیری بر شما داشته است؟ دیدگاه خود را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.