برنامه «کلاسیکهای کانون» روز سهشنبه، ۲۳ تیرماه، با نمایش فیلم سینمایی «کاغذ بیخط» به کارگردانی ناصر تقوایی، در سالن سینماتوگراف موزه سینمای ایران برگزار شد. این رویداد به همت کانون کارگردانان سینمای ایران، موزه سینمای ایران و با همکاری فیلمخانه ملی ایران ترتیب یافت و مدیریت آن را اصغر نعیمی، فیلمساز، بر عهده داشت.
حسن رضایی، وحید موسائیان، ذبیحالله رحمانی و سعید خانی از جمله چهرههای حاضر در این نشست بودند.
نعیمی در ابتدای برنامه، با اشاره به پیشینه فیلم، گفت «کاغذ بیخط» که در سال ۱۳۸۰ ساخته شد، ششمین فیلم بلند تقوایی و اولین اثر او پس از ۱۲ سال وقفه از فیلم قبلیاش، «ای ایران» (۱۳۶۸)، محسوب میشود. این فیلم با تهیهکنندگی حسن توکلنیا در بخش خصوصی تولید شد و در جشنواره بیستم فجر با ۱۰ نامزدی، تنها موفق به دریافت جایزه ویژه هیئت داوران شد.
نعیمی افزود که فیلم در خرداد ۱۳۸۱ با استقبال مخاطب روبهرو شد، اما پس از آن، تقوایی عملاً از فیلمسازی بازماند و ۱۴ سال آخر عمر را در سکوت و انزوا گذراند. او در مهرماه ۱۴۰۴ درگذشت و کارنامهای شامل ۶ فیلم سینمایی، یک سریال و چندین مستند و فیلم کوتاه از خود به جای گذاشت.
در ادامه، سعید قطبیزاده، منتقد و پژوهشگر سینما، به تحلیل فیلم پرداخت. او با اشاره به دلبستگی همیشگی تقوایی به ادبیات، گفت که این ویژگی از مستند «بادِ جن» با روایت احمد شاملو تا «کاغذ بیخط» و دیگر آثار او بهوضوح دیده میشود. قطبیزاده خاطرنشان کرد که تقوایی در جوانی مجموعه داستان «تابستان آن سال» را منتشر کرده که همتراز با بهترین داستانهای کوتاه زمانه خود است.
قطبیزاده «کاغذ بیخط» را از چند جنبه قابل مطالعه دانست: رویکرد ادبی متفاوت تقوایی در ۶۰ سالگی، تبدیل روشنفکری به بیانیهای اعتراضی، ادای دین به تاریخ سینمای ایران از طریق حضور جمشید مشایخی، و روایت غیرخطی و پستمدرن که به نوعی دهنکجی به داستانگویی سنتی در سینماست.
او همچنین فیلم را دارای رویکردی فمنیستی دانست و گفت که تقوایی پیش از رواج این گفتمان در ایران، بدون شعارزدگی، زنانگی را در پسِ میل و انگیزه یک زن به تصویر کشیده است؛ نقشی که هدیه تهرانی آن را ایفا میکند. به گفته قطبیزاده، فیلم بهخوبی بطالت و روزمرگی یک زندگی مشترک را به تصویر میکشد و شخصیت زن تلاش میکند با کسب آگاهی، به زندگیاش معنا ببخشد.
در بخش پایانی، اصغر نعیمی سرگذشت تقوایی را نمونهای تلخ و عبرتآموز از سرنوشت روشنفکری در ایران توصیف کرد و گفت که کمالگرایی و پایبندی به اصول، گاه به مانعی برای خلاقیت تبدیل میشود. او با اشاره به ابتلای تقوایی به آلزایمر در سالهای پایانی عمر، این بیماری را واکنش طبیعی مغز در برابر «نشدنهای مکرر» و سرخوردگیهای یک هنرمند دانست.
در پایان، فیلم «کاغذ بیخط» با بازی خسرو شکیبایی، هدیه تهرانی، جمشید مشایخی، جمیله شیخی، نیکو خردمند و دیگر بازیگران، در نسخهای ترمیمشده توسط فیلمخانه ملی ایران به نمایش درآمد.
