تحلیل جامع هفدهمین سینما حقیقت؛ تنوع ژانری، آثار تأثیرگذار و مستندهای جنجالی
صدای جشنواره، هفدهمین جشنواره سینما حقیقت با نمایش آثار ۱۱۳ کشور در عرصه بینالملل و ۶۰ مستند ساخته فیلمسازان زن با طیفی از موضوعات متنوع و مسائل اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی برگزار شد، که این روند رو به جلو زمینه تثبیت این فستیوال در تقویم رویدادهای مستند ایران را فراهم ساخت. دبیری مستمر محمد حمیدیمقدم برای پنجمین بار، مطابق الگوی فستیوالهای بزرگ جهانی، به تشخص و پیگیری سیاستهای بلندمدت جشنواره یاری رسانده است.
در این دوره از جشنواره، ۱۸۳۹ فیلم به دفتر جشنواره تحویل شد و ۶۴۰ اثر داوطلب حضور بودند. نهایتاً ۵۷ فیلم برای رقابت برگزیده شدند و حضور ۱۱۳ کشور در بخش بینالملل برگزارکنندگان را با گسترهای بیسابقه مواجه ساخت.
بررسی ژانری آثار نشان میدهد مستندهای اجتماعی با سهم قابل توجهی معادل یکچهارم کل آثار، بیشترین حضور را داشتند. محورهای شهری، معیشتی و اجتماعی بر بخش مهمی از فیلمها سایه افکنده بود. آثار دفاع مقدس و مقاومت نزدیک به یکپنجم سهم را، مستندهای زندگینامهای (پرتره) ۱۷ درصد و موضوعات زیستمحیطی حدود ۱۰ درصد را به خود اختصاص دادند. مستندهای ورزشی و حیات وحش با وجود جذابیت، سهم کمی از آثار را تشکیل دادند؛ همچنین مستندهای اقتصادی با وجود اهمیت موضوع، سهمی حداقلی داشتند.
در بخش تحلیلی و نقد، پنج اثر جنجالی و پرمخاطب جشنواره به صورت ویژه بررسی شدهاند:
قویدل
فیلم «قویدل» ساخته علی فراهانی صدر و تهیهکنندگی سعید الهی که تندیس طلایی بخش شهید آوینی را هم دریافت کرد، با روایت زندگی و مبارزه احمد قویدل و پرونده داروهای آلوده فرانسوی، ترکیبی از مستند اجتماعی، پرتره و روایت حقوقی را ارائه داد. فیلم با تمرکز بر شخصیت پیگیر و شجاع قویدل، موفق شد پیوند موضوع مهم سلامت عمومی با قصهای انسانی را برقرار کند و نگاه تماشاگر را به معضل اساسی ورود داروهای آلوده به کشور جلب نماید.
فرشتهها
اثر زمانپور کیاسری روایت خانوادهای نابینا و شرایط خاص و توانفرسای زیسته آنان را به تصویر میکشد. نگاه پرجزئیات کیاسری به مؤلفههای هنری و اجرای قابل تحسین او، وجه تمایز این مستند از نمونههای مشابه است. فیلم در مرز رئالیسم و سورئالیسم، با خلق فضایی همدلانه و دور از شعارزدگی، تماشاگر را با تجربهای متفاوت و اندیشهبرانگیز مواجه میسازد.
هولاین در ایران
مستندی از هادی آفریده درباره معماری و تاریخچه موزه آبگینه که نقش هانس هولاین در آن برجسته شده است. اتکای فیلم به روایتگری، تدوین سنجیده و پژوهش دقیق سبب شده مستند نه فقط اطلاعات تاریخی بلکه تعهد متولیان به حفظ میراث فرهنگی را نیز منعکس کند.
بیقرار
مستند «بیقرار» محمدعلی فارسی، با محوریت یک شهید همرزم حاج قاسم سلیمانی، فضایی دفاعی-عرفانی را خلق کرده است. تعلیق روایی تا لحظات پایانی، بهرهگیری از مصاحبههای تخصصی و بازسازیهای نسبتاً کمرنگتر، ویژگیهای ساختاری این فیلم است که به انسجام فضایی و محتوا کمک کرده است. این اثر تندیس برنزی بخش شهید آوینی را نیز دریافت کرد.
آقای خاص
جواد ترابی در «آقای خاص» با نگاهی ژورنالیستی، کارنامه حرفهای و زندگی ورزشی محمد بنا مربی کشتی فرنگی را بیپرده روایت کرده است. پرداخت همهجانبه به موفقیتها، چالشها و حواشی همراه با گفتوگوهای اثرگذار، استفاده از صدای فرزاد حسنی و هادی عامل راوی، وجه صدا و روایت را تقویت کرده است تا مستندی پرکشش برای دوستداران ورزش و عامه مخاطب شکل بگیرد.
جشنواره هفدهم سینما حقیقت بار دیگر نشان داد مستندسازی ایرانی با تنوع مضمون، تخصص و جسارت نقد اجتماعی در کنار خلاقیت تصویری، سهم بزرگی در ارتقای آگاهی فرهنگی و هنری جامعه دارد و آثار پرمخاطب و گاه مناقشهبرانگیز، ضامن پویایی این جریان خواهد بود.
