تهیهکننده پیشگام سینمای عاشورایی ایران: مدیران فرهنگی میگفتند برای ساخت فیلم درباره امام حسین (ع) «زود است»
حسن جلایر، تهیهکننده پیشکسوت سینمای ایران که نخستین فیلم سینمایی با محوریت واقعه عاشورا را پس از انقلاب اسلامی تولید کرده است، در گفتوگویی مفصل از مخالفتهای گسترده مدیران فرهنگی با ساخت فیلمهای مذهبی در دهه ۶۰ خورشیدی پرده برداشت و از غفلتهای فرهنگی و پیامدهای آن برای نسل امروز انتقاد کرد.
فیلم «سفیر» به کارگردانی فریبرز صالح و بازی فرامرز قریبیان، محصول سال ۱۳۶۱، نخستین اثر سینمایی ایران است که به طور مستقیم به روایت نهضت امام حسین (ع) و واقعه کربلا پرداخته است. این فیلم که در اولین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، به عنوان اولین فیلم تاریخی پس از انقلاب و یکی از نخستین محصولات با بودجه بالا (سوپر پروداکشن) سینمای ایران شناخته میشود.
با این حال، جلایر که خود در آن زمان مدیر طرح و برنامه تلویزیون بود، میگوید مسیر ساخت این فیلم با مخالفتهای جدی روبهرو بوده است. وی در این گفتوگو که به مناسبت ایام محرم و صفر انجام شده، با اشاره به جو حاکم بر مدیریت فرهنگی آن دوره اظهار داشت: «به من گفتند الان برای ساخت فیلم درباره امام حسین (ع) زود است.» او این مخالفت را ناشی از «نبود شناخت عمیق از اسلام» و «نگاه غربگرایانه» مدیران فرهنگی آن دوران دانست و تأکید کرد که این نگاه، هم در صداوسیما و هم در بدو شکلگیری وزارت ارشاد و بنیاد سینمایی فارابی وجود داشته است.
جلایر در ادامه با اشاره به تلاشهای برخی مدیران برای تعطیلی جشنواره فیلم فجر در آن سالها، گفت که با ایستادگی در برابر این تصمیم، مانع از تعطیلی این رویداد سینمایی شده است. او همچنین از نقش کلیدی شهید یوسف کلاهدوز، از فرماندهان بنیانگذار سپاه پاسداران، در تحقق پروژه «سفیر» سخن گفت و خاطرنشان کرد که پس از ناامیدی از حمایت سازمانهای فرهنگی، این شهید بود که با قول تأمین بودجه سه میلیون تومانی (که در نهایت به حدود ۹ میلیون تومان رسید)، راه را برای ساخت فیلم هموار کرد.
جلایر در ادامه با اشاره به تجربه ساخت فیلم «روز واقعه» که بر اساس فیلمنامهای از بهرام بیضایی قرار بود ساخته شود، از کنارهگیری خود از این پروژه در میانه راه خبر داد. وی علت این تصمیم را تغییر نیت و انگیزه شخصی و همچنین دریافت هشدارهایی در خواب دانست که به او گوشزد میکرد دیگر آن اخلاص اولیه را ندارد. این فیلم در نهایت توسط شهرام اسدی و با تهیهکنندگی مرتضی شایسته ساخته شد.
این تهیهکننده پیشکسوت در بخش دیگری از صحبتهای خود، با طرح این پرسش که چرا در سالهای اخیر فیلمهای شاخصی با موضوع عاشورا و امام حسین (ع) ساخته نشده، به شدت از عملکرد مدیران فرهنگی انتقاد کرد و گفت: «امروز بخش مهمی از جنگ رسانهای و تبلیغاتی غرب علیه جمهوری اسلامی، از مسیر سینما و تصویر دنبال میشود.» او با اشاره به تولید صدها فیلم علیه باورهای مهدوی در جهان غرب، تأکید کرد که مدیران فرهنگی ایران در طول ۴۶ سال اخیر اجازه ساخت حتی یک فیلم درباره حضرت ولیعصر (عج) را ندادهاند و این غفلت، به تدریج هویت فرهنگی جامعه را به خطر انداخته است.
جلایر در پایان با اشاره به استقبال گسترده از فیلم «سفیر» در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۶۱ و حتی حیرت نماینده سینمای آمریکا از کیفیت این اثر، خاطرنشان کرد که موفقیت این فیلم مرهون عنایت حضرت سیدالشهدا (ع) و حمایتهای بیچون و چرای شهید کلاهدوز بوده است و امروز نیز برای تداوم این مسیر، نیاز به عزمی جدی و نگاهی فراتر از منیتهای گروهی وجود دارد.
